fa ارزشیابی پیاده‌سازی مداخله‌های سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط با آن در ایران: مرور دامنه‌ای شواهد تخصصي Special مروري Review مقدمه: سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر و عوامل خطر مرتبط (تدوین سال ۱۳۹۴)، نقشۀ راه سیاست‌های سلامت ایران برای مدیریت این بیماری‌هاست. با گذشت حدود یک دهه، ارزیابی میزان تحقق و نحوۀ پیاده‌سازی آن ضروریست. این مطالعه با هدف مرور و ترکیب شواهد موجود دربارۀ وضعیت اجرای مداخله‌های سند، شناسایی تسهیل‌گرها، موانع و ارائۀ پیشنهادهای ارتقای اجرای آن انجام شد.<br> روش‌ها: براساس چک ‌لیست PRISMA-ScR 2020 جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed, Scopus, Web of Science ،SID، Scholar Google، منابع سازمانی و فهرست منابع مطالعات مرتبط، به فارسی و انگلیسی انجام شد. مطالعات پژوهشی یا مروری که حداقل یکی از اهداف یا مداخله‌های سند ملی را در قالب شاخص‌های سلامت یا نظام سلامت در ایران ارزیابی کرده بودند، وارد شدند. سه پژوهشگر، به‌صورت مستقل، مطالعات را غربال‌گری و داده‌ها را استخراج کردند.&nbsp; تحلیل داده‌ها به‌‌صورت روایت‌گونه و طبقه‌بندی موضوعی انجام گرفت.<br> یافته‌ها: ۷۸ مطالعه، گزارش و سند ملی وارد مرور شد. اقدامات انجام شده، تشکیل کمیته‌ها، تدوین برنامه‌های اقدام، ادغام خدمات در نظام سلامت، بازبینی استانداردها، تولید محتواهای آموزشی، راه‌اندازی نظام ثبت و انعقاد تفاهم‌نامه‌های همکاری بین‌بخشی بود. حمایت قانونی، ظرفیت‌های همکاری بین‌بخشی، ساختار ارائۀ خدمات و توانمندی جامعه، تسهیل‌گرها بودند. چالش‌های اصلی، نواقص سند ملی، کمبود منابع، ضعف هماهنگی، و رخدادهایی مانند کووید-۱۹ و تحریم‌ها بود. راهکارهای پیشنهادی، تقویت مداخله‌های هزینه‌اثربخش، پایش مستمر، تأمین منابع پایدار، بهبود مدل ارائه خدمات، و تقویت رویکرد چندبخشی بود.<br> نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که اجرای موفق سیاست‌های پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر، مستلزم سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد، تمرکز بر مداخله‌های مقرون‌به‌صرفه، ارزیابی مستمر و حمایت مدیریتی پایدارست.<br> &nbsp; <br> Background: National Document for the Prevention and Control of Non-Communicable Diseases (NCDs) and Related Risk Factors, developed in 2015, serves as Iran&rsquo;s roadmap for guiding health policies to manage NCDs. After a decade, assessing its implementation and progress is essential. We aimed to review and synthesize existing evidence on the implementation status of the document&rsquo;s interventions, and identify facilitators, barriers, and strategies to enhance its execution.<br> Methods: Following the PRISMA-ScR 2020 checklist, a systematic search was conducted in PubMed, Scopus, Web of Science, SID databases, Google Scholar, organizational repositories, and reference lists of related studies in Persian and English. Research or review studies that evaluated at least one objective or intervention of the national document&mdash;using health or health system indicators in Iran&mdash;were included. Three researchers independently performed screening and data extraction. Data were analyzed narratively and organized into thematic categories.<br> Results: Overall, 78 studies, reports, and national documents were included. Implemented actions encompassed establishing committees, developing action plans, integrating services into the health system, revising standards, producing educational materials, launching registries, and signing multisectoral cooperation agreements. Facilitators included legal support, intersectoral collaboration capacities, service delivery structures, and community capabilities. Major challenges were deficiencies in the national document, limited resources, weak coordination, and external disruptions such as COVID-19 and sanctions. Recommended strategies emphasized strengthening cost-effective interventions, continuous monitoring, securing sustainable resources, improving service delivery models, and enhancing multi-sectoral approaches.<br> Conclusion: Successful implementation of NCD prevention and control policies requires evidence-informed policymaking, prioritization of cost-effective interventions, ongoing evaluation, and sustained managerial support.<br> &nbsp; سیاست سلامت,‌ نظام سلامت, سیاست‌گذاری, پایش و ارزشیابی, بیماری‌های غیرواگیر, ایران Health policy, Health system, Policymaking, Monitoring and evaluation, Non-communicable diseases, Iran 56 76 http://ijdld.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-87-1&slc_lang=fa&sid=1 Ozra Tabatabaei-Malazy عذرا طباطبایی ملاذی 0000-0003-0188-9721 No Non-Communicable Diseases Research Center, Endocrinology and Metabolism Population Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات بیماری‌های غیر واگیر، پژوهشکدۀ علوم جمعیتی غدد و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Yosra Azizpour یسری عزیزپور y_azizpoor@yahoo.com 0000-0002-3875-3871 No Non-Communicable Diseases Research Center, Endocrinology and Metabolism Population Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات بیماری‌های غیر واگیر، پژوهشکدۀ علوم جمعیتی غدد و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Narges Rostamigooran نرگس رستمی گوران 0000-0001-5021-0952 No Community Based Participatory Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات سلامت مبتنی بر مشارکت جامعه، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Maryam Ghiasipour مریم غیاثی پور 0000-0002-5921-0550 No Secretariat of Supreme Council of Health and Food Security, Ministry of Health and Health Education, Tehran, Iran دبیرخانۀ شورای عالی سلامت و امنیت غذایی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، تهران، ایران Mohammad Esmaeel Motlagh محمد اسماعیل مطلق 0000-0002-2971-8660 No Department of Pediatrics, Ahvaz Jundishapur University of Medical Sciences, Ahvaz, Iran گروه اطفال، دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز، اهواز، ایران Shadi Naderyan Feˈli شادی نادریان فعلی 0000-0002-7798-6002 No Blood Transfusion Research Center, High Institute for Research and Education in Transfusion Medicine, Tehran, Iran مؤسسۀ عالی آموزشی و پژوهشی طب انتقال خون، تهران، ایران Samaneh Akbarpour سمانه اکبرپور 0000-0003-1459-5757 No Non-Communicable Diseases Research Center, Endocrinology and Metabolism Population Sciences Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات بیماری‌های غیر واگیر، پژوهشکدۀ علوم جمعیتی غدد و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران Haniye Sadat Sajadi حانیه سادات سجادی hsajjadi@tums.ac.ir 0000-0003-0897-4080 Yes University Research and Development Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیق و توسعۀ سیاست‌های دانشگاه، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران