fa مداخلات ورزشی و عملکرد جنسی در مردان مبتلا به دیابت نوع دو: یک مُرور روایتی چندبعدی بر سازِکارها، شواهد بالینی و کاربردهای عملی تخصصي Special مروري Review مقدمه: اختلال عملکرد جنسی یکی از پیامدهای شایع، نادیده‌گرفته‌شده و تأثیرگذار دیابت نوع دو در مردان است که با ابعاد فیزیولوژیکی، روان‌شناختی و اجتماعی متعددی در ارتباط است. هدف از این مقاله، مرور و تحلیل شواهد موجود در خصوص نقش مداخلات ورزشی در بهبود عملکرد جنسی مردان مبتلا به دیابت نوع دو با رویکردی چندبعدی است.<br> روش‌ها: این مطالعه به‌صورت مرور روایتی و بر پایۀ جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های PubMed، Scopus، Web of Science و Google Scholar انجام شد. مقالات منتخب شامل کارآزمایی‌های بالینی، مرورهای نظام‌مند و مطالعات بنیادی مرتبط با ورزش و عملکرد جنسی در مردان دیابتی بودند. تحلیل مطالعات با تمرکز بر سازوکارهای فیزیولوژیکی، اثرات بالینی، عوامل روان‌شناختی و شکاف‌های پژوهشی صورت گرفت.<br> یافته‌ها: شواهد نشان دادند که فعالیت بدنی از طریق بهبود مقاومت به انسولین، افزایش تستوسترون، بهبود عملکرد عروق آلت و تعدیل عوامل روان‌شناختی مانند اضطراب عملکرد، افسردگی و تصویر بدنی، می‌تواند تأثیر مثبت معناداری بر عملکرد جنسی در مردان مبتلا به دیابت نوع دو داشته باشد. همچنین، اثرات نوع، شدت و مدت تمرین بر نتایج نهایی حائز اهمیت بود. مرور حاضر همچنین شکاف‌های پژوهشی مهمی از جمله نبود مطالعات جامع بلندمدت و عدم تمرکز بر سازِکار‌های عصبی-هورمونی را شناسایی کرد.<br> نتیجه‌گیری: به‌نظر می‌رسد فعالیت بدنی به‌عنوان یک مداخلۀ غیر دارویی، ایمن و مؤثر، پتانسیل چشمگیری در بهبود عملکرد جنسی مردان مبتلا به دیابت نوع دو دارد. یافته‌های این مقاله می‌تواند در طراحی پروتکل‌های درمانی یکپارچه و تدوین راهکارهای بالینی عملی برای ارتقاء کیفیت زندگی جنسی این بیماران مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می‌شود تمرینات ورزشی با رویکرد فردمحور و با همکاری تیمی چندرشته‌ای در درمان رسمی اختلال عملکرد جنسی در مردان دیابتی لحاظ گردد.<br> &nbsp; Background: Sexual dysfunction is a prevalent, underdiagnosed, and impactful complication of type 2 diabetes in men, involving multiple physiological, psychological, and social dimensions. This narrative review aimed to comprehensively examine the current evidence regarding the role of exercise interventions in improving sexual function among men with type 2 diabetes through a multidimensional lens.<br> Methods: A narrative review was conducted based on a systematic search of PubMed, Scopus, Web of Science, and Google Scholar databases. Eligible studies included clinical trials, systematic reviews, and basic research focused on exercise and sexual function in men with diabetes. The analysis addressed physiological mechanisms, clinical outcomes, psychological factors, and research gaps.<br> Results: The evidence suggests that exercise improves sexual function in men with type 2 diabetes through multiple pathways, including enhanced insulin sensitivity, increased testosterone levels, improved penile vascular function, and psychological benefits such as reduced performance anxiety, depression, and improved body image. The type, intensity, and duration of exercise were found to be crucial in determining the outcomes. This review also identified significant research gaps, such as the lack of long-term trials and limited focus on neurohormonal mechanisms.<br> Conclusion: It seems that exercise is a safe, non-pharmacological, and effective intervention with substantial potential to improve sexual function in men with type 2 diabetes. The findings of this review can inform integrated therapeutic protocols and guide clinical practices aimed at enhancing sexual health in this population. A personalized exercise approach, supported by a multidisciplinary team, is recommended as part of formal care for diabetic men experiencing sexual dysfunction.<br> &nbsp; مداخلات ورزشی, عملکرد جنسی, دیابت نوع دو, مردان, مرور روایتی Exercise interventions, Sexual function, Type 2 diabetes, Men, Narrative review 15 28 http://ijdld.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-687-4&slc_lang=fa&sid=1 Babak Hooshmand Moghadam بابک هوشمند مقدم b.hooshmand@um.ac.ir 0000-0002-2036-9492 Yes Department of Exercise Physiology, Faculty of Sport Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran گروه فیزیولوژی ورزشی، دانشکدۀ علوم ورزشی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران